ابن بطوطه ( در گذشته ۷۷۹ ه ق ) در سفرنامه مشهور خود تحفة النظار فی غرائب الامصار وعجائب الاسفار ( ج ۱ ص ۱۳۰ ) چنین نقل می کند حال و هوای شب ۲۷ رجب در حرم امیر مومنین ع را :
وأهل هذه المدینة کلهم رافضیة. وهذه الروضة ظهرت لها کرامات ثبت بها عندهم أن بها قبر علی رضی الله عنه فمنها أن فی لیلة السابع والعشرین من رجب وتسمى عندهم لیلة المحیا، یؤتى إلى تلک الروضة بکل مقعد من العراقین وخراسان وبلاد فارس والروم، فیجتمع منهم الثلاثون والأربعون ونحو ذلک. فإذ کان بعد العشاء الآخرة جعلوا فوق الضریح المقدس، والناس ینظرون قیامهم، وهم ما بین مصل وذاکر وتالٍ ومشاهد للروضة فإذا مضى من اللیل نصفه، أو ثلثاه أو نحو ذلک، قام الجمیع أصحاء من غیر سوء، وهم یقولون: لا إله إلا الله محمد رسول الله علی ولی الله وهذا أمر مستفیض عندهم سمعته من الثقات. ولم أحضر تلک اللیلة لکنی رأیت بمدرسة الضیاف ثلاثة من الرجال: أحدهم من أرض الروم والثانی من أصبهان والثالث من خراسان، وهم مقعدون، فاستخبرتهم عن شأنهم، فأخبرونی أنهم لم یدرکوا لیلة المحیا، وأنهم منتظرون أوانها من عام آخر. وهذه اللیلة یجتمع لها الناس من البلاد

این گزارش همانی است که مرحوم شیخ عباس قمی در چند کتاب خود بدان اشاره کرده و در مفاتیح الجنان ترجمه مضمونی سخنان وی را چنین آورده :


« و بدان که ابو عبدالله محمد بن بطوطه که یکى از علماء اهل سنت است و در ششصد سال پیش از این زمان بوده در سفرنامه خود که معروفست برحله ابن بطوطه در بیان وُرود خود از مکه معظمه به نجف اشرف ذکر کرده روضه و قبر مبارک مولایمان امیرالمؤ منین علیه السلام را و گفته اهل این شهر تمامى رافضى هستند و از براى این روضه مبارکه کراماتى ظاهر شده از جمله آنکه در شب بیست و هفتم ماه رجب که نام آن شب نزد اهل آنجا لَیْلَةُ الْمَحْیا است مى آورند از عراقین و خراسان و بلادِ فارس و رُوم هر شَل و مفلوج و زمین گیرى که هست و جمع مى شود از آنها قریب سى چهل نفر در آنجا پس بعد از عشا مى آورند این مبتلایان را نزد ضریح مقدّس و مردم جمع مى شوند و منتظرند خوب شدن و برخاستن آنها را و این جماعت مردم بعضى نماز مى خوانند و بعضى ذکر مى گویند و بعضى قرآن تلاوت مى کنند و بعضى تماشاى روضه مى کنند تا آنکه بگذرد نصف یا دو ثلث از شب آن وقت جمیع این مبتلایان و زمین گیران که حرکت نمى توانستند بکنند برمیخیزند در حالیکه صحیح و تندرست مى باشند وعلّتى در آنها نیست و مى گویند لا اِلهَ اِلا اللّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ عَلَىُّ وَلی ُّ اللّهِ و این امریست مشهور و مُسْتَفیض و من خودم آنشب را در آنجا درک نکردم لکن از مردمان ثقه که اعتماد بر قول آنها بود شنیدم و هم دیدم در مدرسه اى که مهمانخانه آن حضرت است سه نفر زمینگیر که قادر بر حرکت نبودند یکى از اهل روم و دیگرى از اهل اصفهان و سیّمى از اهل خراسان بود از آنها پرسیدم چگونه شما خوب نشده اید و اینجا مانده اید گفتند ما به شب بیست و هفتم نرسیده ایم و همین جا مانده ایم تا شب بیست و هفتم آینده که شفا بگیریم و از براى این شب مردم زیاد از شهرها جمع مى شوند … »

من در منابع ، روایت دیگری که این نامگذاری را نقل کند نیافتم ، البته شاید مقصود وی از این نامگذاری به ” لیله المحیا ” تشبیه این مراسم به لیله المحیا یی بوده که در مغرب اسلامی – که خاستگاه این بطوطه نیز بوده – رایج بوده است ، و منظور وی چنین باشد که لیله المحیای شیعه در نجف این شب بوده است.

نسخه کامل سفرنامه را از اینجا می توانید دانلود کنید